LOADING

“Psychologie van de waarneming” – essay door Lore Viaene

Jul 11th, 2013

Een tijdje geleden contacteerde een studente fotografie mij met de vraag of ze me mocht interviewen naar aanleiding van een examenopdracht. Ze studeerde fotografie aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten (KASK). Lore heeft me een aantal vragen gesteld over mijn werk en nadien heb ik haar gefotografeerd. Hieronder haar schitterende tekst. Bedankt, Lore!

“Ik heb gekozen voor een werk van Danny Van der Elst. Het is een beeld uit de reeks ‘GIRLS’ waarvoor hem de QEP-award werd toegekend.

Het beeld is een portret van een wenende jonge vrouw. Ze straalt droefheid uit en lijkt naakt te zijn. Het zuivere en de echtheid van het portret worden bekomen door het gebruik van natuurlijk daglicht en meisjes zonder modelopleiding en make-up.

Toen ik het beeld voor de eerste keer zag werd ik overdonderd door hoeveel emoties een foto bij mij kan oproepen. Het tijdschrift ‘Shoot’ heeft mij de fotograaf leren kennen. Nieuwe fotografen ontdekken en op die manier inspiratie opdoen voor mijn eigen werk vergt enorm veel tijd, maar het is voor mij een enorm prettig tijdverdrijf. Zo ben ik op zoek gegaan naar de volledig reeks en ben ik in contact gekomen met Danny. Naar aanleiding van dit werkstuk wou ik hem vragen naar wat dit beeld betekend heeft voor zijn carrière en de reeks. Hierdoor heb ik de volledige reeks ook in grote print kunnen waarnemen waardoor het beeld een nog grotere indruk op mij gemaakt heeft. Toen was ik er meer en meer van overtuigd dat dit werk mij nog voor lange tijd zou bijblijven.

Deze grote print heeft al te maken met een compositionele vooringenomenheid. Grote onderwerpen moeten groot afgebeeld worden. Het afgebeelde neemt ongeveer de volledige cadrage in.

Deze foto van een zekere E. betekende het begin voor zijn reeks en dus een ankerpunt in zijn carrière. Hij zoekt naar oprechte emoties en maakte de reeks dan ook uit eigen gevoel. De naaktheid duidt op eenvoud en zorgt voor geen enkele afleiding van de emotie en schoonheid van het model.

Het portret straalt puurheid en eenvoud uit, de schoonheid van de geportretteerde persoon wordt gedefinieerd door een soort herkenning en empathie. Dit waren de gevoelens die bij mij opgeroepen werden toen ik het beeld voor het eerst zag.

Dat het beeld rond schoonheid draait is duidelijk omdat de achterliggende reden van de fotograaf ook de pure schoonheid is. Hierdoor leek het mij een perfect beeld om te onderwerpen aan mijn esthetische ervaring.

Het eerste wat opvalt is de naaktheid. Is dit seksuele aantrekking omdat het om een naakt gaat en betekent dit dan ook dat ik een naakte vrouw aantrekkelijk vind? Ik denk dat een naakte vrouw bij mij te maken heeft herkenbaarheid en familiariteit.

Ik ben zelf een jonge vrouw, met ongeveer dezelfde leeftijd, op zoek naar mezelf . Ik kan me spiegelen aan het model. Hierdoor kan ik ook het emotionele aspect van het beeld niet ontlopen. Het model weent, toont haar zwakke en gevoelige kant voor wildvreemden. Je emoties tonen in het openbaar is nog steeds taboe. Door een onbekend maar niet anoniem meisje zo openlijk haar verdriet te zien, krijg ik het gevoel niet alleen te zijn.

Maar is dit echt het mere-exposure effect? Daar valt aan te twijfelen, ik denk dat een jonge vrouw net niet echt trots is op negatieve gevoelens en haar naakte lichaam. Hierdoor komen we in het vaarwater van de klassieke conditionering. Iets wat emoties losmaakt wordt als mooi beschouwd, maar de positieve emoties nemen het voortouw. Toch speelt ontroering in de gehele reeks een zeer belangrijke rol.

Eenvoud is een woord dat telkens terugkomt wanneer ik met Danny Van der Elst praat. Dit is dan ook duidelijk terug te vinden in het beeld. Kan het nog meer simplistisch? Geen effecten gewoon puur natuur zonder afleiding, een gezicht en haar emotie.

De Gestaltspsychologie, meer bepaald de wet van eenvoud door Prägnaz kan hier worden toegepast. Het complexe is ver te zoeken, alhoewel de achterliggende emotie vinden van dit beeld wel een moeilijke opdracht is. De eenvoud is duidelijk aanwezig in het figuratieve. De mens maakt van iets complexer iets eenvoudiger omdat dit beter te begrijpen valt en dus ook als mooier wordt bevonden. Gezien hier enkel eenvoud te vinden is, is het voor de modale mens beter te begrijpen. Voor mij is het ook belangrijk dat er niet te veel rond de pot wordt gedraaid. Rechtuit en eerlijk, open en duidelijk. Dit beeld toont dan ook oprecht de emotie zonder daar een volledige achtergrond bij te schetsen, de essentie is op beeld vastgelegd.

Deze eenvoud kan dan weer gelinkt worden aan waarop de aandacht gericht wordt en dat die aandacht al dan niet wordt afgeleid. Door het beeld zo eenvoudig mogelijk op te bouwen kan de aandacht van de persoon enkel maar naar het beeld getrokken worden. Hierdoor krijgt het beeld alle mogelijke aandacht van de persoon waardoor er snel een oordeel zal kunnen worden gevormd.

Het beeld heeft een groot lichtcontrast, we kunnen eventueel spreken van clair-obscur. Ramachandran zegt dat het ontdekken van contrast belonend zou kunnen werken, omdat onze aandacht naar de randen en overgangen wordt getrokken. Toch zijn de kleuren vrij zacht en ietwat gesatureerd. Ook dit is een aanwijzing voor mijn persoonlijke appreciatie.
Ook volgend de wetten van Ramachandran kunnen we de Bayesiaanse logica van perceptie toepassen. Het model kijkt recht naar ons, een gezichtspunt dat alledaags is.

Verder zijn de gulden snede en symmetrie dingen die op een menselijk lichaam moeilijk vallen toe te passen. De mens streeft naar symmetrie en het lijkt wel zo dat de ogen van een mens op gelijke hoogte en gelijke afstand zijn. Maar perfect symmetrisch is een menselijk gezicht niet. Toch lijken twee oren, twee ogen, twee neusgaten voor enige symmetrie te zorgen en houdt dit het gezicht en dus ook dit portret in balans. De traan op de wang is er echter niet op beide wangen. Zorgt dit dan voor een minder symmetrisch gevoel? De traan is bijna perfect te vinden op een 2:3 lijn als de foto in een raster zou worden ingedeeld. De gulden snede valt hier dan ook min of meer op toe te passen. Waardoor de schoonheid van het beeld opnieuw spreekt.

De QEP award die de fotograaf gewonnen heeft, heeft ervoor gezorgd dat ik zijn werk heb leren kennen. Dit is duidelijk een voorbeeld van hoe belangrijk context is. Maar voor mij heeft het beeld ondertussen een diepere betekenis, die zeker ook aan context te linken valt. Ik heb Danny Van der Elst ontmoet en ondertussen ook zelf voor zijn lens gestaan om de ervaring van het beeld te voelen. Hierdoor weet ik perfect hoe hij te werk ging om dit portret te maken en voel ik telkens opnieuw hoe ik mij op dat moment voelde. De achterliggende reden van de fotograaf, mijn ondertussen vriendschappelijke band en de emotie die uit het beeld spreken zijn voor mij de meest doorslaggevende elementen van mijn positieve esthetische ervaring van dit beeld.

Tekst: © Lore Viaene – alle rechten voorbehouden
Opmeringen en suggesties: danny@dannyvanderelst.be

Share This:

LEAVE A REPLY